De despertà, een prachtig Valenciaans woord, voor een traditioneel Valenciaans gebruik. Het is hoogstwaarschijnlijk wel de meest luidruchtige wekker ter wereld. In de vroege ochtendschemer verzamelen de leden van de diverse fallas (‘wijkvereniging’) zich om samen, door middel van een luidruchtige optocht, de stad te doen ontwaken.

De belangrijkste en grootste despertà is die op de dag van de crida, de laatste zondag van februari. Dit is een ‘clásica despertà, een klassieke despertà. Voor aanvang van de despertà verzamelen de leden van de diverse falla’s/casal faller zich op een plein. Diverse falla’s leveren bands/fanfares welke tijdens de despertà diverse traditionele bandas (liedjes/nummers) spelen. Tevens worden er door een pyrotechnisch bedrijf doosjes ‘tró de bac’ uitgedeeld aan de diverse leden van de falla’s.

[vimeo clip_id=”7535632″ height=”” width=”640″]

Tró de bac klinkt heel exotisch, maar dit valt nog best mee. Het beste kan je dit zien als de traditionele ‘knalerwten’ die wij hier in Nederland kennen, maar dan knalerwten op steroïden. De werking is exact hetzelfde: de tró de bac zo hard mogelijk tegen de grond gooien, waarna deze explodeert. De knal is echter vele malen harder dan de Nederlandse knalerwt en tevens komt er ook een felle flits en vonken van af. Door de veel grotere explosieve kracht en de wrijvingsgevoeligheid zitten de tró de bac voor de veiligheid met een beperkt aantal in een doosje, met daarin ruim voldoende zaagsel of andere vulling. Door deze kracht en onvoorspelbaarheid zijn tró de bac ook niet meer vrij verkrijgbaar, je zult ze dus niet bij een vuurwerkwinkel aantreffen. Tró de bac worden alleen maar verschaft door pyrotechnische bedrijven aan falla’s die een despertà willen houden.

Na het uitdelen (en onderverdelen) van de tró de bac, zet de groep mensen zich in beweging om door de straten te gaan trekken. Voorop de diverse bandjes/fanfares, kort daarop volgen de mensen met de tró de bacs. Als laatste volgen dan nog de heren/dames met stampers (stok met rond plaatje aan de onderkant) die zorgen dat de tró de bac die niet afgegaan zijn, alsnog af gaan, door deze ‘aan te stampen’. De optocht trekt al luid knallend en muziekspelend door de straten heen. In het geval van de despertà op de dag van de crida, trekt deze naar Plaza del Ayuntamiento. Daar wordt dan afgesloten met een mascletà. Een mascletà als afsluiter is geen vast onderdeel van een despertà, maar als hij er is, altijd wel een leuke bijkomstigheid.

[vimeo clip_id=”3322358″ height=”” width=”640″]

Tijdens de Las Fallas periode organiseren de diverse casal faller zelf ook nog despertàs. Dit zijn echter niet altijd traditionele despertàs met tró de bac en muziek, maar soms ook alleen met truenos en tracas. Ook trekken deze lokale despertàs niet altijd door de straten, maar worden ze vaak gewoon op een vaste plek ontstoken.